13 kwietnia 1943 r. o zbrodni dokonanej przez Sowietów usłyszał cały świat. Tego dnia Niemcy ogłosili informację o odkryciu w lesie pod Katyniem grobów polskich oficerów. Trzy lata wcześniej, wiosną 1940 r., na mocy decyzji najwyższych władz Związku Sowieckiego zamordowano blisko 22 tys. jeńców wojennych zatrzymanych po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r. Byli wśród nich żołnierze Wojska Polskiego, profesorowie, nauczyciele szkolni i akademiccy, lekarze, prawnicy, inżynierowie. W 2007 r. Sejm RP ustanowił 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.
Instytut Pileckiego od początku swojego istnienia ma za zadanie upamiętnianie ofiar systemów totalitarnych. Włączenie się w tegoroczną akcję instytutu „Przypnij guzik katyński”, która jest częścią kampanii edukacyjno-społecznej „Pamiętam. Katyń 1940” jest naturalnym krokiem w realizacji tej misji.

Przewodniczący Klubu Gazety Polskiej Dzierżoniów II Stefan Grefling oraz wiceprzewodniczący RM Jarosław Kresa, przedstawiciele klubu i stowarzyszenia, uczcili pamięć Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Spotkaliśmy się na Cmentarzu Komunalnym przed Pomnikiem Katyńskim. Uroczystość rozpoczęliśmy cichym wspomnieniem okoliczności i przebiegu ludobójstwa katyńskiego. Odmówiliśmy modlitwę w intencji pomordowanych. Złożyliśmy wiązanki kwiatów i zapaliliśmy znicze pod pomnikiem i Dębem Pamięci Kazimierz.

Wiosną 1940 r. NKWD zamordowało z motywów politycznych blisko 22 tys. polskich obywateli wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. Byli wśród nich oficerowie Wojska Polskiego, policjanci, urzędnicy, uczeni, profesorowie wyższych uczelni, artyści, lekarze, nauczyciele, prawnicy. Stanowili elitę narodu, jego potencjał obronny, intelektualny i twórczy.
Jeńcy ginęli od strzału w tył głowy. Ofiary zostały pogrzebane w zbiorowych, bezimiennych mogiłach w Katyniu, Charkowie oraz Miednoje. Egzekucje trwały od kwietnia do maja 1940 r.
Około 15 tys. ofiar stanowili więźniowie przetrzymywani wcześniej w obozach specjalnych NKWD w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Byli to głównie oficerowie wojska i policjanci. Pozostałe 7 tysięcy, w większości cywilów, osadzono w więzieniach zachodnich obwodów republik Ukraińskiej i Białoruskiej, czyli terenach Wschodniej Polski, włączonych w 1939 r. do Związku Radzieckiego. Dotychczas nie znamy miejsc ich pochówku.
Odkrycie masowych grobów w Katyniu
Informację o odkryciu masowych grobów w Katyniu pierwsi podali Niemcy 13 kwietnia 1943 r. Dwa dni później moskiewskie radio zakomunikowało, że zbrodnię popełnili Niemcy w 1941 r. podczas zajmowania okolic Smoleńska. Próby wyjaśnienia sprawy przez polski rząd z pomocą Międzynarodowego Czerwonego Krzyża doprowadziły do zerwania przez Kreml 25 kwietnia 1943 r. stosunków z Polską. Wersję o eksterminacji jeńców przez hitlerowskie Niemcy upowszechniała propaganda ZSRR, a wraz z nią władze PRL.
Władze USA i Wielkiej Brytanii już w 1943 r. miały informację o tym, że zbrodni na polskich jeńcach dokonali Sowieci. Jednak z obawy, że Stalin wycofa się z koalicji antyhitlerowskiej, wolały w tej spawie milczeć.
Dopiero po wojnie, w 1951 r., Amerykanie zdecydowali się powołać Specjalną Komisję Śledczą Kongresu Stanów Zjednoczonych do Zbadania Zbrodni Katyńskiej, którą kierował Ray Madden. Wnioski amerykańskiej komisji były jednoznaczne: odpowiedzialnych za Zbrodnię Katyńską, nazwaną ludobójstwem, trzeba postawić przed międzynarodowym sądem. [...]
Żródło: https://www.gov.pl/web/nauka/dzien-pamieci-ofiar-zbrodni-katynskiej

Tylko guziki nieugięte
przetrwały śmierć świadkowie zbrodni
z głębin wychodzą na powierzchnię
jedyny pomnik na ich grobie

Prezydent RP Karol Nawrocki, zwracając się do uczestników obchodów 13.04.2026 roku w Muzeum Katyńskim w Warszawie powiedział, że kraje takie jak Polska, Litwa, Estonia, Rumunia czy państwa Jugosławii, a także wschodnie Niemcy żyły w kłamstwie i zniewoleniu, a wciąż obecny system komunistyczny mordował robotników na ulicach polskich miast, bohaterów w lasach i katowniach UB. Dodał, że cenę za porządek świata po 1945 roku poniosły kraje takie jak Polska.
- "Stąd chciałbym, aby dzisiaj ten potężny głos zamilkłych chórów, jeszcze raz powiedział wszystkim nam i abyśmy w uznaniu ofiary naszych bohaterów z Katynia, mieli świadomość, że świata bez wojen, wspólnej Europy, wspólnego świata wartości demokratycznych, nie uda się zrozumieć bez zrozumienia perspektywy Europy Środkowej i Wschodniej. Tych państw, które doskonale znają Związek Sowiecki i które wiedzą dziś, że Federacja Rosyjska jest zagrożeniem dla wolnego świata, a Władimir Putin powtarza działalność Związku Sowieckiego na naszej ziemi".

"Wieczna pamięć bohaterom zamordowanym przez sowietów w Katyniu. Pogarda oprawcom. Niech żyje wolna, niepodległa Polska. Niech żyje Polska!" - zakończył.

Szanowni Państwo, dziękujemy za udział w tegorocznej akcji "Pamiętam. Katyń 1940", realizowanej przez NCK we współpracy z Muzeum Katyńskim, IPN oraz Instytutem Pileckiego.
W załączniku podziękowanie od Dyrekcji Narodowego Centrum Kultury.
Z poważaniem,
Maksymilian Olenderek
Dział Animacji i Edukacji Kulturowej